Vragen en antwoorden over bollenteelt en gewasbescherming

Mag er zomaar lelieteelt plaatsvinden op akkers in de gemeente?
Ja, lelieteelt is toegestaan op percelen met een agrarische bestemming. Hiervoor is geen omgevingsvergunning nodig. Agrariërs mogen hun gewassen beschermen tegen ziektes en plagen met gewasbeschermingsmiddelen, mits zij zich houden aan de geldende wet- en regelgeving.
Het geldende omgevingsplan voor het buitengebied (Beheersverordening Buitengebied De Wolden 2023) bevat geen specifieke beperkingen voor teelten of het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen legaal?
Ja. In Nederland gelden strenge regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Deze zijn opgesteld door de Europese Unie en de Rijksoverheid. Doel is om negatieve effecten op mens, dier en milieu zo veel mogelijk te beperken.

Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) beoordeelt of een middel toegelaten en gebruikt mag worden. Het Ctgb erkent dat cocktaileffecten en neurodegeneratieve aandoeningen niet kunnen worden meegenomen in de toelatingsbeoordeling.

Het Ctgb geeft in een position paper (december 2025) aan dat de methode voor cumulatieve blootstelling zo snel mogelijk standaard onderdeel dient te worden van het beoordelingsproces en zet zich actief in om dit te versnellen. Over neurodegeneratieve aandoeningen schrijft het Ctgb ”Het ontbreken van een gestandaardiseerde methode om neurodegeneratieve effecten te beoordelen is wel een serieus aandachtspunt.” Op dit moment lopen er verschillende onderzoeken zowel in Nederland bij het RIVM als in Europa bij EFSA.

In 2018 en 2020 heeft het RIVM samen met andere instituten mogelijke gezondheidseffecten onderzocht in het onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden (OBO-1). Uit dit onderzoek bleek dat er gezondheidsrisico’s kunnen zijn voor mensen die dichtbij bepaalde teelten wonen. De Gezondheidsraad adviseerde toen om verder onderzoek te doen naar het verband tussen bestrijdingsmiddelen en de gezondheid van omwonenden. Het vervolgonderzoek (OBO-2) is in 2023 gestart en loopt tot 2031.

De gebruiksregels voor gewasbescherming staan in het Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal). Dit betreft onder meer regels over maximale windsnelheid, best beschikbare technieken, teeltvrije zones, drift reducerende technieken en spuit- en mestvrije zones.

De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) houdt toezicht op de juiste toepassing en handhaving van gewasbeschermingsmiddelen. Het melden van klachten over een onjuiste toepassing van gewasbeschermingsmiddelen door omwonenden kan bij de meldkamer van de NVWA.

Is er toezicht op het gebruik van bestrijdingsmiddelen?
De gemeente ziet toe op de naleving van het omgevingsplan en de zorgplicht uit de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) als bijbehorende Algemene Maatregel van bestuur (AMvB). Voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zijn andere overheden bevoegd: de NVWA (handhaving), het RIVM (onderzoek) en het waterschap (waterkwaliteit). 

Wat betekent de zorgplicht uit de Omgevingswet voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen?
Onder de Omgevingswet is een zorgplicht van kracht. De gemeente ziet toe op de naleving van deze zorgplicht. De zorgplicht houdt in dat de teler geen activiteit mag uitoefenen waarvan hij weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die nadelige gevolgen kan hebben voor het waarborgen van de veiligheid, het beschermen van de gezondheid of het beschermen van het milieu. In het algemeen wordt de zorgplicht niet overtreden als een activiteit op de gebruikelijke wijze en volgens wettelijke voorschriften wordt uitgevoerd. Handhaving door de gemeente is alleen mogelijk bij een evidente overtreding van de zorgplicht. 

Voor handhavend opgetreden dient eerst te worden beoordeeld of sprake is van een overtreding. De specifieke zorgplicht maakt de initiatiefnemer verantwoordelijk om zelf proactief na te denken over de veiligheid en gezondheid van de leefomgeving en het milieu.

Is voor lelieteelt een natuurvergunning nodig?
Dat hangt onder andere af van een aantal toetsingscriteria. De toetsingscriteria zijn bepalend om aan te tonen of er wel of geen natuurvergunning nodig. Criteria zijn de afstand tot het Natura 2000-gebied (250 m), of er sprake is van bestaand gebruik, de aanwezigheid van vijf werkzame stoffen en een ecologische voortoets. De provincie Drenthe is het bevoegd gezag, niet de gemeente. Op 3 juli 2025 heeft de provincie beleidsregels opgesteld.

Beleidsregels handhavingsbeleid gebruik gewasbeschermingsmiddelen provincie Drenthe

Als een perceel binnen de zone van 250 m van een Natura 2000-gebied ligt kan deze gemeld worden bij vth@drenthe.nl in verband met de registratie van de afstand van percelen tot Natura 2000.

En hoe zit dat met andere teelten, waarbij ook gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt?
Ook bij andere gewassen wordt door telers gebruik gemaakt van gewasbeschermingsmiddelen. De gebruikte middelen hebben in de regel een lagere milieubelasting. Ook voor het gebruik van deze middelen kan een natuurvergunning nodig zijn, als deze in de buurt ligt van een Natura 2000-gebied.

Waarom neemt de gemeente zelf geen maatregelen of stelt een verbod in?
De gemeente is gebonden aan landelijke en Europese wetgeving. Lelieteelt op agrarische grond is wettelijk toegestaan. Op dit moment zijn er geen aanvullende maatregelen of een verbod van kracht.
De Omgevingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om via het omgevingsplan nadere regels te stellen over sierteelt en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Enkele gemeenten hebben onderzoek laten doen naar de maatregelen, juridische haalbaarheid, de voor- en nadelen en nadeelcompensatie. Niet bekend is of deze opties nader worden uitgewerkt tot bijvoorbeeld een nadere aanpassing van het omgevingsplan en/of afspraken met sierteeltbedrijven. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen of aanvullende regels nodig zijn. De gemeenteraad heeft een raadswerkgroep opgericht voor dit thema. In het coalitieakkoord 2026-2030 is door het college van B&W opgenomen dat bollenteelt wordt ontmoedigd en voedselproductie wordt gestimuleerd binnen de kaders van het rijk en de provincie. Als er meer informatie over dit onderwerp beschikbaar komt, zal dit op deze pagina worden gepubliceerd. 

Is er beleid of participatie rondom deze ontwikkelingen?
Omdat lelieteelt op agrarische gronden is toegestaan binnen het omgevingsplan, is formele participatie niet verplicht. Er is op dit moment geen specifiek gemeentelijk beleid voor bollenteelt of een beleidsplan in voorbereiding. Wel kunnen inwoners hun zorgen kenbaar maken, bijvoorbeeld via het buurtteam of de gemeenteraad.

Worden inwoners geïnformeerd over bespuitingen?
Er is geen verplichting voor agrariërs om vooraf melding te doen van bespuitingen bij omwonenden. Wel adviseert de gemeente aan boeren ervoor kiezen om hierover vrijwillig te communiceren.

Wat als ik schade of gezondheidsklachten ervaar?
Bij vermoedens van schade of gezondheidseffecten door het gebruik van bestrijdingsmiddelen kunt u:

• een melding doen bij de NVWA;
• zich wenden tot de GGD voor gezondheidsadvies;
• de veroorzaker aansprakelijk stellen via het civiele recht.

Welke rol spelen andere instanties?

• NVWA: toezicht en handhaving op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
• RIVM: onderzoek naar de effecten op de gezondheid van omwonenden (uitkomsten verwacht rond 2030).
• Waterschap Drents Overijsselse Delta: bewaking van waterkwaliteit en grondwateronttrekkingen.
• Provincie Drenthe: bevoegd gezag bij natuurvergunningen en natuurbescherming.
• De rechtbanken: rechtbanken doen regelmatig uitspraken over handhavingsverzoeken, bouwplannen en de naleving van de regels.